De naam van de in 2018 opgerichte energiecoöperatie in het Limburgse Voerendaal is veelzeggend, aldus voorzitter Wim Cranen. ‘In het verleden maakten we de omslag van kolen naar aardgas. Nu zetten we ons samen in voor de omslag naar duurzame energie.’ De coöperatie, tot stand gekomen op initiatief van de gemeente, wilde direct aan de slag met concrete projecten, vertelt Wim. ‘Ons doel was om echt iets te doen, en niet om alleen met een stelletje oude, grijze mannen te zitten praten.’ Zo raakte de coöperatie al snel betrokken bij de zoekgebieden voor zon op land in Voerendaal – grootschalige windprojecten zijn niet mogelijk in dit gebied, dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. ‘De zoekkaart van de gemeente bevatte twintig mogelijke locaties voor zonne-initiatieven’, aldus Wim. ‘Wij vroegen ons af hoe je beoordeelt of zo’n initiatief goed is of niet. Aan welke criteria toets je dat?’
Voldoen aan natuur-certificering
Om die vraag te kunnen beantwoorden, werkte de coöperatie, onder andere samen met koepelorganisatie REScoop Limburg, mee aan het opstellen van een gemeentelijk afwegingskader voor duurzame energieopwekking, de Voerendaalse Standaard. ‘Toekomstige zonneparken in onze gemeente moeten aan de voorwaarden in dat kader beantwoorden’, zegt Wim. ‘Eén van de verplichtingen is bijvoorbeeld 50% lokaal eigendom.’ Tegelijkertijd mogen zonneparken niet de natuur aantasten. Integendeel: de parken moeten de natuur en de mooie, landschappelijke omgeving juist versterken. ‘Daarom was een eis in het afwegingskader ook dat duurzame energieparken moeten voldoen aan een natuur-certificering.’
Zo kwam de Voerendaalse coöperatie op het spoor van het EcoCertified Solar Parks-label. Wim: ‘We baseerden ons voor ons afwegingskader eerst op het toenmalige Nature Inclusive Solar Park (NISP)-certificaat, maar we ontdekten dat Wageningen Unversity & Research, met andere partners, een vervolg daarop ontwikkelde: het EcoCertified Solar Parks-label. Samen met de gemeente bezochten we een symposium hierover in Ede. We werden daar zo enthousiast van dat we meteen hebben aangegeven dat wij graag als eerste voor zo’n label in aanmerking zouden komen.’
Wat is het EcoCertified Solar Parks-label?
Het EcoCertified Solar Parks-label is een initiatief van Wageningen University & Research, NL Greenlabel, TNO, Eelerwoude en Holland Solar. Het label maakt het mogelijk om zonneparken te beoordelen op natuurinclusiviteit. Dat gebeurt aan de hand van criteria op het gebied van onder andere landschappelijke inpassing en betrokkenheid, inrichting en duurzaam materiaalgebruik, gezonde bodem en biodiversiteit. Initiatiefnemers van zonneparken kunnen het label sinds september 2025 aanvragen bij The Greenlabel Institute.
Regenwater vasthouden, park omzomen en ruimte voor dieren
Voerendaal vroeg het label aan voor het geplande zonnepark Energietuin Lindelaufer Gewande. Energiecoöperatie De Omslag is mede-ontwikkelaar en voor 50% eigenaar van het park. De andere helft is in handen van energieleverancier Greenchoice (voorheen Statkraft). Het park zal in de toekomst met 19,5 GWh aan groene stroom per jaar - goed voor het energieverbruik van zo'n 7.800 huishoudens – bijdragen aan de RES-doelstellingen van de gemeente Voerendaal. ‘De gemeente heeft de vergunning intussen verleend en ook SDE++-subsidie is toegekend’, zegt Wim. ‘Volgens planning kan het park in 2029 operationeel zijn, maar pin me daar niet op vast. We moeten nog wel een uitspraak op beroep bij de Raad van State afwachten én netcongestie moet niet te veel roet in het eten gooien.’
In september 2025 kreeg het project, zoals gehoopt, het eerste EcoCertified Solar Parks-label in Nederland, vertelt Wim niet zonder trots. Het is een toekenning voor vijf jaar, vooralsnog voor de ontwikkeling van het park. ‘Het label is nieuw’, zegt Wim. ‘Ik ga ervan uit dat we het samen met de WUR en The Greenlabel Institute, de organisatie die het uitgeeft, verder gaan verfijnen tijdens de volgende fasen van ons project, zoals de bouw en exploitatie van het park. We kunnen daar samen van leren.’ Was het moeilijk om aan de eisen van het label te voldoen? ‘Nee, dat viel voor ons wel mee’, vindt Wim. ‘De voorwaarden waaraan je moet beantwoorden staan grotendeels ook in ons gemeentelijk afwegingskader. Dus we hadden daar al rekening mee gehouden bij het ontwerp van ons zonnepark.’ Zo moet je bijvoorbeeld aantonen dat je regenwater vasthoudt op de plek waar het van de panelen afvalt. ‘Wij leggen daarvoor een wadi aan, om water op te vangen en in de bodem te laten trekken’, aldus Wim. Het park moet ook omzoomd worden, zodat je de zonnepanelen op ooghoogte niet kunt zien. ‘Dat is in ons glooiende landschap best een uitdaging’, lacht Wim. ‘Maar dankzij twee meter hoge hagen om het park heen kunnen we aan die voorwaarde voldoen.’ Daarnaast komt het park onder andere te liggen in kruidenrijk grasland én biedt het ruimte voor dieren die in de omgeving wonen, zoals herten, wasberen, konijnen en egels. Het park zal, in samenspraak met de omgeving, gebouwd worden met duurzame materialen.
‘Je bent nooit de eerste die iets bedenkt’
Het label heeft de parkontwikkelaars zelfs geholpen, voegt Wim nog toe. ‘In ons afwegingskader staat dat de rijen zonnepanelen, vanwege maximale lichtinval, minstens vijf meter uit elkaar moeten staan. Maar om rendabel te zijn zou drie meter eigenlijk beter zijn. Eén van de leden van onze coöperatie kwam met het idee om te kiezen voor een andere opstelling van de panelen: een ‘vlinderopstelling’, die de lichtinval verbetert. Dan kunnen ze dichter bij elkaar staan. Voor het EcoCertified label mocht dat ook. Waarmee we een natuurinclusief park kunnen combineren met een gezonde businesscase.’
Welke tips heeft Wim voor gemeenten en coöperaties die duurzame opwek ook hand in hand willen laten gaan met versterking van de natuur? ‘Kijk om je heen en bouw voort op de ervaringen van anderen’, zegt hij. ‘Je bent namelijk nooit de eerste die iets bedenkt. Zie andere regio’s niet als concurrent, maar als ervaringsdeskundige. Wij voelen ons gesteund door collega-energiecoöperaties en wij zijn zelf ook graag bereid om onze opgedane kennis door te geven.’ En hou vol, adviseert Wim. ‘Duurzame projecten vergen een lange adem. Wij krijgen ook wel eens te horen dat we al zo lang bezig zijn en dat het nog niks heeft opgeleverd. Maar achter de schermen gebeurt juist heel veel. Anders hadden we nooit het EcoCertified label gekregen.’ Wim noemt zich een techneut zonder energie-achtergrond. Wat drijft hem om zich in te zetten voor de ‘omslag’ naar duurzame energie? ‘Idealisme’, antwoordt hij. ‘Mijn vrouw en ik vormen een samengesteld gezin met samen veertien kleinkinderen. Ik wil een mooie wereld aan hen doorgeven.’
Meer informatie
Contactpersoon
Wim Cranen, voorzitter energiecoöperatie De Omslag voorzitter@deomslag.org