Tilburg ontwikkelt leidende principes voor rechtvaardige energietransitie

Maaike Paulissen en Loes OprinsenMaaike Paulissen (links) en Loes Oprinsen (rechts)
19-10-2026
683 keer bekeken

Tilburg wil in 2030 een meer rechtvaardig energiesysteem. Wat is dat? En hoe vertaal je een begrip als ‘energierechtvaardigheid’ in beleid? De gemeente ontwikkelt daar leidende principes voor. Met hulp van inwoners en een koffiekamergesprek met raadsleden, aldus Maaike Paulissen en Loes Oprinsen.

Maaike Paulissen, beleidsadviseur energietransitie, werkt al 25 jaar bij de gemeente Tilburg. ‘Altijd aan de technische kant’, zegt zij. ‘Eerst op het gebied van bodemsanering, sinds 2017 in de energietransitie.’ Gaandeweg ontdekte zij dat, naast de techniek, vooral ook de sociale kant van de energietransitie van doorslaggevend belang is. ‘Ik was betrokken bij Zonnepark Kempenbaan’, vertelt zij. ‘Een deel van de opbrengst van dat park komt terecht bij Tilburgers die moeilijk kunnen rondkomen. Als je dan bij inwoners achter de voordeur komt, realiseer je je dat we technisch gezien wel van alles kunnen bedenken. Maar dat mensen in kwetsbare posities veel te veel andere zaken aan hun hoofd hebben om zich met energie bezig te houden.’ 

Strategisch doel: meer rechtvaardig energiesysteem in 2030

Sinds een aantal jaren groeit het besef dat de energietransitie eerlijk, rechtvaardig en betaalbaar voor iedereen moet zijn, ervaart ook Maaikes collega-beleidsadviseur Loes Oprinsen. ‘In Tilburg leidde dat er onder meer toe dat de gemeenteraad in 2024 een Doelenboom vaststelde voor de energietransitie, waarin een meer rechtvaardig energiesysteem in 2030 een strategisch doel is’, zegt zij. ‘Nu werken we ernaartoe om dat doel daadwerkelijk te bereiken.’ En dat is best een uitdaging, vult Maaike aan. ‘Want wat versta je precies onder rechtvaardigheid? Eerlijke verdeling van lusten en lasten? Dat iedereen zijn huis kan isoleren en van het gas af kan? Dat we ook rekening houden met dieren, de natuur en toekomstige generaties? Daar bestaat geen eenduidige definitie voor.’ 

Tilburgerberaad: adviezen over sociaalrechtvaardige energietransitie

Omdat er nog weinig praktijkvoorbeelden zijn van het lokaal toepassen van energierechtvaardigheid, besloot de gemeente hier zelf mee aan de slag te gaan. Dat begon met het horen van de inwoners, in het Tilburgerberaad, het eerste burgerberaad van de gemeente. Maaike: ‘In overleg met onze participatiecollega’s, die het burgerberaad organiseerden, besloten we de inwoners de vraag voor te leggen wat een sociaalrechtvaardige energietransitie is en hoe we die vorm kunnen geven. Het idee was dat we daar dan een bruikbare definitie uit zouden kunnen distilleren.’ Een eenduidige definitie leverde het burgerberaad niet op, maar wel een aantal waardevolle adviezen, zegt Loes. ‘We organiseerden vijf bijeenkomsten waar deelnemers naartoe konden komen. Het is best lastig om in zo’n kort tijdsbestek iets ingewikkelds als de energietransitie uit te leggen. Gezien de adviezen die het heeft opgeleverd, hebben de inwoners dat knap gedaan.’ 

Met gemeenteraad in gesprek over definitie en leidende principes

De adviezen varieerden van het breder toegankelijk maken van een elektrische auto tot maatwerkonderzoek als basis voor eerlijke keuzes en het zorgen voor een informatiepunt in de wijk, dat inwoners helpt bij verduurzaming. ‘De onderliggende waarden die eruit sprongen waren vooral eerlijk, toegankelijk, betaalbaar, maatwerk en het ondersteunen van kwetsbare inwoners’, vat Maaike samen. In juni 2026 nam de gemeenteraad de adviezen vrijwel allemaal over. ‘Nu gaan we met de raad aan de slag om, voortbouwend op de adviezen, te definiëren wat wij in de Tilburgse context verstaan onder een sociaalrechtvaardige energietransitie’, vervolgt Maaike. ‘Zodat we op basis daarvan leidende principes kunnen opstellen om beleid in de toekomst aan te toetsen.’ De eerstvolgende stap in dat proces is een ‘koffiekamergesprek’ met raadsleden: een bijeenkomst waarin de raadsleden in een informele, besloten setting met elkaar van gedachten wisselen over de praktische toepassing van energierechtvaardigheid in gemeentelijk beleid. ‘Dat wordt een sessie van ongeveer twee uur’, zegt Loes. ‘We nodigen daar bewust niet alleen de technisch onderlegde raadsleden voor uit, maar ook raadsleden vanuit het sociale domein. Een wetenschapper van TU Eindhoven zal een theoretische inleiding geven. Voor de praktijk hebben we voorbeelden opgehaald bij de woningcorporaties. We hopen dat er uit het gesprek een duidelijke lijn naar voren komt, zodat we aan de hand daarvan in een raadsvoorstel een definitie en leidende principes aan de gemeenteraad kunnen voorleggen. Dat zal volgens planning ergens in het voorjaar van 2027 zijn.’ 

Vier dimensies en expliciet maken wat je al doet

Het is een spannend proces, vindt Maaike, want er zijn veel keuzes mogelijk rond energierechtvaardigheid, en er zitten diverse kanten aan. De gemeente heeft zelfs een stagiair aangenomen om alle verschenen publicaties op dit gebied op een rij te zetten. Zo onderscheidt de theorie vier dimensies van energierechtvaardigheid: procedureel (hoe komt een besluit tot stand en wie mogen er meedenken), erkennend (is er respect voor verschillende waarden), verdelend (waar komen de voor- en de nadelen terecht) en herstellend (hoe gaan we om met eventuele schade of onrecht). ‘Een vraag aan de raadsleden kan zijn of we al die verschillende dimensies in onze gemeente willen toepassen of dat we daar keuzes in maken’, zegt Loes. ‘En zo ja, welke dan?’ 

Een andere ingewikkelde factor is dat een gemeente impliciet al veel doet aan rechtvaardigheid en toegankelijkheid. Loes: ‘Eén van de adviezen uit het Tilburgerberaad is bijvoorbeeld dat we inwoners in de wijken op een laagdrempelige manier moeten informeren over verduurzaming. Dat doen we al. Bijvoorbeeld met duurzaamheidsmakelaars die bij de mensen thuis komen voor gratis energieadvies. En met een energiebespaarmarkt in de wijk, waar iedereen welkom is voor advies en ondersteuning. Ook bij de warmteplannen denken we daar goed over na. We moeten dus explicieter en duidelijker communiceren over wat we al doen. Een definitie en leidende principes kunnen daarbij helpen, want dan kun je je beleid daaraan toetsen.’ 

Energierechtvaardigheid vraagt om politieke, lokale keuzes

Loes en Maaike verwachten dat het belang van een eerlijke transitie alleen maar zal groeien. ‘Technisch gezien is de transitie wel haalbaar’, zegt Loes. ‘Maar de sociaalrechtvaardige kant is misschien nog wel een grotere uitdaging.’ Vooral ook omdat energierechtvaardigheid in toenemende mate raakt aan het bredere onderwerp van bestaanszekerheid, constateert Maaike. ‘Mensen die in energiearmoede leven, kampen vaak ook met andere problemen. Gaat een rechtvaardige energietransitie hen dan voldoende helpen? Als je psychische en sociale problemen hebt, heb je over het algemeen niet de ruimte om mee te praten over een warmteprogramma. Moet je als gemeente niet ongelijk investeren voor gelijke kansen, zoals de gemeente Arnhem bijvoorbeeld doet in hun Energieprogramma? Dat vraagt om politieke, en ook lokale keuzes. Want in de ene gemeente is meer armoede dan in de andere.’ Loes: ‘De kunst is om de wereld van de energietransitie samen te brengen met de leefwereld van de inwoner. We hebben daar nog veel in te leren.’ Eén ding is duidelijk, vinden Loes en Maaike: wil je in je gemeente aan de slag met energierechtvaardigheid, begin dan gewoon, ook al is nog zoeken. ‘Ga erover in gesprek met de gemeenteraad’, adviseert Maaike. ‘Dan kom je stap voor stap verder.’ 

Meer informatie

Contactpersonen

  • Maaike Paulissen, beleidsadviseur energietransitie gemeente Tilburg, e-mail
  • Loes Oprinsen, beleidsadviseur energietransitie gemeente Tilburg, e-mail

    Afbeeldingen

    Bekijk ook

    Cookie-instellingen