Welke afwegingen maken de regio's?

Elke regio heeft onderzocht hoeveel hij kan bijdragen aan grootschalige duurzame energie op land. En met welke warmtebronnen wijken en gebouwen het beste duurzaam verwarmd kunnen worden. Hiervoor moesten afwegingen gemaakt worden. Hoeveel duurzame energie kan opgewekt worden? Welke warmtebronnen zijn beschikbaar? Is het energienet er klaar voor en is het haalbaar en betaalbaar? Passen de windmolens, zonnepanelen, elektriciteitsmasten, kabels en leidingen in de ruimte? Is er bestuurlijk draagvlak na het zorgvuldig afwegen van alle belangen?

Het gaat niet alleen om afwegingen in een regio zelf, maar ook tussen regio's en tussen rijk en regio's. Want in ons land is de ruimte beperkt en er zijn meer belangrijke opgaven, zoals woningbouw, waterbeheer en natuurontwikkeling.

Er worden inmiddels meer onderwerpen besproken op de regionale tafel omdat samenwerking voor die onderwerpen noodzakelijk is. Denk aan energiebesparing, of er aansluiting is op het energienetwerk en naar netcongestie, opslag en de ontwikkeling naar het decentraal deel van het energiesysteem.

Meer weten?

Welke 5 werksporen geven grip op de uitvoering?

De RES-regio’s werken samen aan vijf ‘werksporen’. Deze werksporen ondersteunen het realiseren van de doelen voor 2030:

1. Borgen van het gezamenlijk uitvoeren in en tussen regio’s in een uitvoeringsagenda;
2. Bijdragen aan het gezamenlijk programmeren van duurzame energieopwek in samenhang met het regionale energiesysteem;
3. Verankeren van de RES in het omgevingsbeleid, inclusief lokaal eigendom 
4. Gedragen besluiten en uitvoering: permanente dialoog in een democratisch proces
5. Inzicht in de voortgang en bereikte resultaten via monitoring en verantwoording.

Meer weten?

Wat als het niet lukt?

Mocht een zoekgebied of locatie afvallen, dan vindt het gesprek plaats over welke alternatieven er in de regio zijn om de ambitie gerealiseerd te krijgen. De ambities in de RES’en zijn immers democratisch vastgesteld door vrijwel alle gemeenten en door de provincies en waterschappen.
Er zijn situaties denkbaar waarin het gesprek over alternatieven niet of onvoldoende tot resultaat leidt. In alle gevallen blijft elke gemeente, waterschap, provincie of het Rijk zelf eigenaar van het eigen besluit. Wel kunnen provincies het voortouw nemen en zelf een juridisch instrument zoals een programma vaststellen om meer duurzame opwek in te passen als de provincie dat belangrijk vindt, bijvoorbeeld om toekomstige ontwikkelingen van energie te voorzien. Als dat ook niet tot resultaat leidt, dan kan het Rijk bestuurlijk overleg initiëren met partijen en in het uiterste geval het voortouw nemen om meer duurzame opwek in te passen.

Waar beschrijven de RES-regio’s hun voortgang?

Elke regio levert tweejaarlijks – de eerste verscheen in 2023 – op 1 juli een Voortgangsdocument op. Hierin beschrijft de regio of zij op koers ligt met het realiseren van de ambities uit de RES 1.0. Het voortgangsdocument heeft geen kaderstellend karakter en is daarom niet plan-mer-plichtig. Alle RES-regio's hebben in 2025 een Voortgangsdocument opgesteld.

Meer weten?

Hoe wordt de voortgang gemonitord?

De voortgang van de RES-doelen wordt gemonitord door het Planbureau voor de Leefomgeving. Er is ook nog een monitor Zon op Land van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en regio’s of gemeenten hebben ook zelf monitors.

Het is van belang dat data vergelijkbaar en optelbaar zijn tussen en over regio’s heen. In het zogenoemde Begrippenkader RES zijn afspraken gemaakt over definities, rekenregels, kengetallen en bronnen die de regio's hebben gebruikt om hun doelstellingen vast te stellen. Zo kunnen landelijke partijen, regio's onderling en partijen binnen regio's data makkelijker analyseren en inzichtelijk maken.

Meer weten?

Wat is de rol van het PBL?

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) evalueert de RES’en periodiek als onafhankelijke partij. Dat doet het PBL elk jaar in december in de Monitor voor de RES. Eind 2025 verscheen weer een PBL monitor. Het doel van de Monitor is om adviezen en oplossingsrichtingen mee te geven aan de regio’s voor elke volgende stap in het RES-proces. Het Nationaal Programma geeft zelf ook halfjaarlijks een stand van zaken van de RES'en in zogenaamde 'foto's'.

Meer weten?